۲۰ تکنیک ترکیب بندی که باعث بهتر شدن عکسهایتان می شود

۲۰ تکنیک ترکیب بندی که باعث بهتر شدن عکسهایتان می شود

اختصاصی آذفوتو / ترجمه: جلال سجودی

وقتی حرف از ترکیب بندی عکس است هیچ قانون غیرقابل نقضی وجود ندارد. جز در مدرسه، هیچ کس دلش نمی‎خواهد خودش را با قوانین محدود کند. ولی با این وجود تکنیک‌هایی وجود دارند که با استفاده از آنها می توانید ترکیب بندی عکس هایتان را بهتر کنید. در این آموزش ۲۰ مورد از این تکنیک‎ها را همراه با مثال هرکدام خواهم آورد. آموزش را با تکنیک‎های پایه شروع و با تکنیک‎های پیشرفته‎تر و پیچیده به پایان خواهم برد.
ابتدا ببینیم ترکیب‎بندی عکس به چه معناست. ترکیب‎بندی به نحوه چینش المان‎های مختلف موجود در صحنه در داخل کادر گفته می‎شود. همان طور که گفته شد تکنیک‎هایی که در این آموزش گفته خواهد شد تنها یک معیار برای کمک به شماست و وحی مُنزَل نیستند. ولی با این وجود خیلی از این تکنیک‎ها برای هزاران سال در هنر استفاده شده و به هنرمندان در دستیابی به ترکیب‎بندی مناسب کارهایشان کمک کرده است. خودم معمولاً موقع عکاسی متوجه می‎شوم که یک یا چند تا از این تکنیک‎ها را در پس‎زمینه ذهنم دارم.
پیش از همه با شناخته‎شده‎ترین تکنیک ترکیب‎بندی عکس شروع می‎کنیم؛ قانون یک‎سوم.

۱- قانون یک‎سوم
در اول عرایضم گفتم که هیچ قانون لایتغیری در ترکیب‎بندی عکس وجود ندارد ولی می‌بینید که اولین موردی را که آوردم عنوان قانون را با خود دارد. در جواب شما باید عرض کنم که من این اسم را برای این تکنیک انتخاب نکردم و تقصیر از من نیست. قانون یک‌سوم خیلی ساده است. کادرتان را به نه مستطیل مساوی تقسیم می‌کنید. ۳ تا افقی و ۳ تا قائم، همانند شکل. اکثر سازندگان دوربین قابلیت نمایش این شبکه را در حالت نمای زنده دوربین‌های خود گنجانده‌اند. اگر راهنمای دوربینتان را مطالعه کنید نحوه فعالسازی این ویژگی را خواهید یافت.
هدف، قرار دادن المان‌های اصلی صحنه در محل تقاطع این خطوط است. ما ذاتاً یک تمایل طبیعی داریم که همیشه سوژه اصلی را در مرکز قرار بدهیم. ولی با قراردادن سوژه در جایی به غیر از مرکز کادر با استفاده از قانون یک‌سوم می‌توانیم عکس‌های جذاب‌تری داشته باشم.
در این عکس خط افق را منطبق بر خط یک‌سوم پایینی کادر قرار داده‌ام، همچنین بزرگترین و نزدیک‌ترین درخت را در امتداد خط یک‌سوم قائم سمت راست کادر قرار داده‌ام. در حالی که اگر درختان در مرکز تصویر قرار داشتند عکس اینچنین تاثیرگذار نمی‎شد.

rule-of-thirds-composition-57dfc2d64ad27__880

در این عکس از میدان قدیمی شهر پراگ خط افق را منطبق بر خط یک‌سوم بالایی کادر قرار داده‌ام و اکثریت ساختمان‌ها هم در یک‌سوم میانی تصویر و خود میدان هم یک‌سوم پایین تصویر را اشغال کرده است. مناره‌های کلیسا هم جایی نزدیک افق و متمایل به سمت راست کادر (و نه مرکز) قرارداده شده است.

rule-of-thirds-cityscape-57dfc2e7ef351__880

۲- ترکیب‎بندی مرکزی و متقارن
حالا که گفتم نباید سوژه اصلی در مرکز تصویر قرار داده شود، می‌خواهم دقیقاً عکس این حرف را بزنم! مواقعی وجود دارد که قرار دادن سوژه در مرکز کادر بهترین نتیجه را به ارمغان می‌آورد. صحنه‌های متقارن برای ترکیب‌بندی مرکزی بسیار مناسب هستند. زیبایی چنین تصاویری در کادر مربعی دوچندان می‌شود.

symmetry-composition-57dfc394566ae__880
این عکس از پل هاپنی در دوبلین، محل تولد من بهترین گزینه برای نشان دادن این نوع ترکیب‌یندی است. بناهای معماری و جاده‌ها اغلب سوژه‌های جذابی برای این نوع ترکیب‌بندی هستند.

symmetry-composition-2-57dfc3b72b3ee__880

صحنه‌هایی که دارای بازتاب هستند نیز فرصت بسیار خوبی برای استفاده از تقارن در ترکیب‌بندی صحنه است. در این عکس من همزمان از قانون یک‌سوم و تقارن در ترکیب بندی صحنه استفاده کرده‌ام. درخت در سمت راست کادر قرارداده شده است و بازتاب روی سطح آب دریاچه تقارن بسیار زیبایی ایجاد کرده است. معمولا می‌توانید از چندین تکنیک ترکیب‌بندی در یک عکس استفاده کنید.

۳- ایجاد عمق با پیش‌زمینه جذاب
اضافه کردن یک المان جذاب به پیش‌زمینه عکس یکی از روش‌های افزودن عمق به تصویر است. تصاویر در ذات خود دوبعدی هستند، پیش‌زمینه جذاب یکی از تکنیک‌ها برای افزودن حس سه‌بعدی به تصاویر است.

sonsbeek-waterfall-arnhem-57dfc3cf4ffdc__880

foreground-interest-rocks-57dfc41d95c76__880

در این عکس در هلند، سنگ‌های داخل رودخانه یک منشاء بسیار عالی جذابیت در پیش‌زمینه ایجاد کرده‌اند. تکنیک پیش‌زمینه جذاب علی‌الخصوص با لنز‌های واید (زاویه باز) بسیار خوب جواب می‎دهد.

dublin-docklands-by-night-57dfc42df411e__880

foreground-interest-dock-cleat-57dfc442671d6__880

این عکس را در اسکله شهر دوبلین ثبت کرده‌ام. قلاب لنگرگاه در کنار اسکله یک جذابیت به پیش‌زمینه این عکس اضافه کرده است و فکر می‌کنم یک حس عمق‌دار بودن به عکس داده است. وقتی این عکس را می‌گرفتم قلاب چند متر از من فاصله داشت. اضافه کردنش به کادر در کنار عناصری مثل پل و ساختمان‌ها در دورنما و بقیه عناصر مابین این‌ها یک حس عمق به تصویر داده است.

۴- کادر در کادر
framing-photography-composition (1)قرار دادن یک کادر در داخل کادر اصلی یک روش موثر دیگر برای ایجاد حس عمق در تصویر است. دنبال چیز‌هایی مانند پنجره، طاق و یا یک شاخه آویزان باشید تا موضوعتان را به وسیله آن داخل یک کادر ثانویه قرار دهید. این کادر فرعی ضرورتاً لازم نیست برای تاثیرگذاری کل سوژه را احاطه کند. در این عکس از میدان سنت مارک در ونیز من از طاق برای ایجاد کادری داخل کادر و قرار دادن ساختمان کلیسا و برج ناقوس در آن استفاده نموده‌ام. استفاده از صحنه‌هایی که از میان طاق‌ها دیده می‌شوند یکی از ویژگی‌های نقاشی‌های عصر رنسانس برای افزودن عمق به صحنه بوده است. همان طور که می‌بینید میدان حین عکاسی کاملا خالی است. این هم یکی از فواید سحرخیزی برای من است. عکاسی در صبح زود یکی از محبوب‌ترین زمان‌های من برای بیرون رفتن با دوربین عکاسی است.

این کادرها که گفته شد لزوماً نباید مثل طاق یا پنجره ساخته دست بشر باشند. این عکس در شهر کوچک کیلدر در ایرلند ثبت شده است. این بار از تنه و شاخه درخت در سمت راست صحنه‌ای که شامل پل و ساختمان قایق‌خانه است برای ترکیب‌بندی عکس استفاده کرده‌ام. دقت کنید با وجود این که کادر فرعی کل صحنه را در بر نگرفته است در این مورد خاص، ولی باز هم به تصویر عمق داده است. استفاده از کادر در کادر یک امکان خوب در اختیار شما قرار می‌دهد تا با اشیاء دور و بر خود خلاق‌تر باشید و کادرهای خلاقانه‌تری ببندید.

framing-the-scene-trees-57dfc52d4d8e1__880

۵- خطوط هادی
خطوط هادی کمک می‎کنند نگاه بیننده از میان عکس به عناصر مهم موجود در عکس جلب گردد. دیوارها و الگوهای موجود می‎توانند به عنوان خطوط هادی در ترکیب‎بندی استفاده شوند. نگاهی به مثال زیر بیاندازید.

leading-lines-composition-1-57dfc55ad0419__880

در عکس بالا از برج ایفل من از الگوهای روی سنگ‎فرش به عنوان خطوط هادی استفاده کرده‌ام. تمام خطوط روی سنگ‎فرش نظر بیننده را به برج ایفل در انتهای مسیر هدایت می‎کنند. شاید متوجه شدید که از ترکیب‎بندی مرکزی برای این عکس استفاده کرده‎ام. تقارن موجود در صحنه باعث شده است ترکیب‎بندی مرکزی تکنیک مناسبی در این مورد باشد.

leading-lines-composition-2-57dfc57413955__880

خطوط هادی لزوماً نباید مثل تصویر بالا خط مستقیم باشند. خطوط منحنی هم می‎توانند المان‎های ترکیب‎بندی بسیار جذابی باشند. در این مورد، مسیر نظر بیننده را به سمت راست تصویر جایی که درخت حضور دارد هدایت می‌کند. من همچنین از قانون یک‎سوم برای ترکیب‎بندی این عکس استفاده کرده‌ام.

۶- خطوط مورب و سه‎گوش
اغلب گفته می‌شود خطوط مورب و سه‎گوش حس حرکت و هیجان به عکس می‎دهند. ولی منظور از حس حرکت چیست؟ توضیحش شاید کمی سخت و فریب‌دهنده باشد. بیایید این طور به آن نگاه کنیم. خطوط افقی و قائم یک حس پایداری و سکون به عکس می‎دهند.
اگر شخصی را ببینید که روی یک زمین مسطح ایستاده است، این شخص کاملاً محکم و پایدار دیده خواهد شد مگر اینکه تلو‌تلو خوران و منگ راه برود. حالا اگر همین شخص را روی سطح شیبدار در نظر بگیرید در حالت ناپایداری دیده خواهد شد که همین مطلب باعث ایجاد یک حس حرکت و هیجان یا دلهره در عکس خواهد شد. چشم ما در زندگی روزمره خیلی با خطوط مورب مانوس نیست. این خطوط به صورت ناخودآگاه یک حس ناپایداری به ذهن القاء می‎کنند. در نتیجه استفاده همزمان از خطوط مورب و سه‎گوش می‎تواند این حس حرکت را به عکس‎های ما اضافه کند. خطوط سه گوش می‎تواند سه‎گوش واقعی یا ضمنی باشند. الان این مورد را بیشتر توضیح خواهم داد.

diagonals-photography-composition-57dfc58b35612__880
عکس بالا از پل ساموئل بکت در دوبلین تعداد زیادی خطوط مورب و سه‎گوش دراخل صحنه دارد. خود پل در اصل یک سه‎گوش است ( در اصل از طرح چنگ سلتیکی الهام گرفته شده است) چندین سه‎گوش ضمنی هم داخل صحنه وجود دارد. توجه کنید که چگونه خطوط هادی در سمت راست کادر همه مورب هستند و همگی سه‎گوش‎هایی تشکیل می‎دهند که به یک نقطه واحد می‌رسند. این‌ها سه‌گوش‌های ضمنی هستند. داشتن خطوط موربی که به جهات مختلفی حرکت می‎کنند حس حرکت زیادی به عکس می‎دهد. باز در این مورد هم می‎توانید ببینید که چگونه از دو تکنیک برای ترکیب‎بندی عکس بهره برده‎ام. تکنیک خطوط هادی و تکنیک خطوط مورب.

composition-implied-driangles-dynamic-tension-57dfc59a40623__880

در این عکس از هتل دِ ویل در پاریس خطوط مورب و سه‌گوش ضمنی یک حس حرکت به عکس داده‎اند. چشم ما خیلی به دیدن ساختمان‌ها به این شکل مانوس نیست و کمی به نظرمان ناهنجار دیده می‎شود. تازه این کل ماجرا نیست! می‌توانید در جمع دوستانتان پز بدهید و از حس حرکت در عکس و این جور چیزها صحبت کنید تا باهوش‌تر به نظر بیایید (یا شاید هم از خود راضی گنده دماغ به نظر بیایید!)

۷- طرح و بافت
انسانها ذاتاً مجذوب طرح‎ها و نقوش هستند. طرح‎های الگو وار از لحاظ بصری بسیار جذاب و باتناسب هستند. طرح‌ها می‎توانند مثل یک ردیف طاق ساخته دست بشر باشند یا مثل گلبرگ‎های یک گل در طبیعت باشند. وارد کردن طرح‎های تکرار شونده داخل کادر همیشه یک راه خوب برای ایجاد یک ترکیب‎بندی چشم‎نواز است. حتی طرح‎های کمتر دیده شده میتوانند جذابیت بیشتری داشته باشند.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA         patterns-in-composition

این دو عکس هر دو در تونس ثبت شده‎اند. در عکس سمت چپ از طرح‌های تکرارشونده روی سنگ‌فرش استفاده نموده‌ام تا نگاه بیننده را به سمت سازه گنبدی شکل هدایت کنم. خود سازه هم دارای طرح تکرار‌شونده‌ای شامل طاق‌های سازنده بنا است. و در عین حال خود گنبد اصلی هم در واقع نماینده این طاق‌های کوچکتر زیرین است.

در عکس سمت راست، طرح سنگ‌فرش کف را خیلی دوست دارم.طرحی که در این عکس وجود دارد کمیاب‌تر و خاص‌تر است و بازی سایه روشن ها روی سطح سنگ‌ها بسیار دلچسب است. همچنین روی دیوار و سقف مسیر هم بافت خوشایندی وجود دارد. شاید دقت کرده‌اید که طاق در این عکس در واقع استفاده از تکنیک کادر در کادر برای در کادر قرار دادن مرد و کافه است.

۸- قانون ارقام فرد
این قانون بیان می‌کند که اگر تعداد اشیا در یک عکس فرد باشد آن عکس از لحاظ بصری جذاب‌تر است. طبق این نظریه وقتی تعداد زوجی از المان‌ها در عکس باشند حواس بیننده را پرت خواهند کرد زیرا بیننده مطمئن نیست روی کدام سوژه تمرکز کند. تعداد فردی از یک المان به نظر طبیعی تر می‌آید و نگاه به آن راحت‌تر است. راستش را بخواهید به نظر خود من که خیلی جاها این قانون صادق نیست ولی در جاهای بخصوصی می‌توان از آن استفاده کرد. خب حالا اگه ۴ تا بچه داشتید چیکار می‌کردید؟ کدوم یکی رو بیرون میگذاشتید؟ اگر از من بپرسید که می‎گویم، منتظر می‎مانم تا ۵ تا بشوند.

rule-of-odds-57dfc61f26317__880

این عکس یک نمونه از قانون ارقام فرد است. من از عمد طوری کادر را بسته‌ام تا سه طاق در کادر باشند. به نظرم اگر دو طاق در کادر بود به این خوبی در نمی‌آمد و حواس بیننده بین دو طاق نوسان می‌کرد و حواس بیننده پرت می‌شد. همین‌طور سه نفر داخل کادر هستند. در این عکس همین‌طور از تکنیک طرح‌های تکراری و تکنیک کادر در کادر استفاده کرده‌ام.

gondoliers-relaxing-venice-version-2-57dfc632e3b8a__880

در این عکس از دو قایق‌ران در ونیز می‌بینید که قانون ارقام فرد را نادیده گرفته‌ام. درست است که ممکن است نگاهتان بین دو قایق‌ران در نوسان و رفت‌وآمد باشد اما این همان چیزی است که در مکالمه بین دو نفر اتفاق می‌افتد یعنی ردوبدل شدن حرف بین دو نفر. به همین دلیل فکر می‌کنم در این مورد استفاده از تعداد زوج برای این حالت مناسب‌تر باشد.

۹- پر کردن کادر
پر کردن کادر با سوژه اصلی و فضای خالی بسیار کم و یا بدون فضای خالی کنار سوژه در برخی مواقع یک روش موثر برای ترکیب‌بندی صحنه است. این تکنیک کمک می‌کند بدون حواس‌پرتی روی سوژه اصلی تمرکز کنیم. همچنین به بیننده این اجازه را می‌دهد که جزئیات سوژه را به دقت بررسی کند در صورتی که اگر عکس از فاصله دورتری ثبت شود ممکن است این امر امکان‌پذیر نباشد. در این تکنیک معمولاً آنقدر به سوژه نزدیک می‌شویم که مجبور می‌شویم قسمت‌هایی از سوژه را نیز حذف کنیم. در بسیاری از موارد این روش می‌تواند به یک ترکیب‌بندی جالب منجر شود.

lion-portrait-57dfc6e176f31__880

در عکس جناب شیر می‎بینید که چهره شیر کل کادر را اشغال کرده است. حتی گوشه‎های سر و یال شیر را هم حذف کرده‎ام که این اجازه را به بیننده می‎دهد که روی جزئیات چهره شیر مثل چشم‎ها و بافت روی کرک شیر تمرکز کند. شاید متوجه شدید که در اینجا از قانون یک‎سوم نیز استفاده کرده‎ام. شیر من یک حیوان خانگی ناز است. ولی محض احتیاط باید وسایل خانه را محکم سر جای خودشون ثابت کنم. بچه‌ها را هم دوست دارد ولی در هر وعده یک بچه را کامل نمی‎تواند میل کند.

notre-dame-cathedral-front-facade-paris-57dfc70f46972__880

در عکس دوم از کلیسای نوتردام پاریس فضای خالی کمی در حاشیه عکس قرار داده‎ام، مقصود این عکس نشان دادن جزئیات معماری نمای خارجی ساختمان کلیسا است.

۱۰- فضای منفی
یک بار دیگر می‎خواهم خلاف گفته قبلی‎ام را بگویم. در تکنیک قبلی عرض کردم که کل کادر را با سوژه پر کنید ولی الان می‎خواهم بگویم انجام عکس این کار هم نتیجه خوبی به دست می‎دهد. قرار دادن مقدار زیادی فضای خالی یا اصطلاحا فضای منفی دور سوژه اصلی می‎تواند جذاب باشد. و یک جور حس سادگی و مینیمالیسم را القا می‎کند. همانند تکنیک پر کردن کادر این تکنیک هم کمک می‎کند بیننده روی سوژه اصلی تمرکز کند بدون آنکه حواسش پرت شود.

composition-negative-space-57dfc7274f7c4__880

این عکس از مجسمه عظیم شیوا خدای هندوها در کشور موریس یک مثال خوبِ استفاده از فضای منفی در ترکیب‎بندی است. مشخص است که مجسمه سوژه اصلی عکس است ولی من فضای خالی زیادی از عکس را برای آسمان خالی گذاشته‎ام. این کار باعث جلب توجه بیننده به سوژه اصلی می‎شود و در عین حال امکان نفس‎کشیدن و حرف زدن را به سوژه می‎دهد. این نوع ترکیب‎بندی یک نوع حس سادگی هم در عکس ایجاد می‎کند. هیچ چیز پیچیده‎ای در این منظره وجود ندارد. یک مجسمه است که دورش را آسمان فراگرفته است، همه‎اش همین!. همچنین از قانون یک‌سوم برای قرار دادن مجسمه در سمت راست کادر بهره برده‎ام.

۱۱- سادگی و مینیمالیسم
در تکنیک قبلی دیدیم که چگونه خالی گذاشتن فضای حول سوژه اصلی می‎تواند حس سادگی و مینیمالیسم در تصویر ایجاد کند. خود سادگی یک تکنیک بسیار قوی برای ترکیب‎بندی است. مثل معروف “کم گوی و گزیده گوی چون در” در اینجا هم صادق است. سادگی اغلب به این معناست که عکسی بگیریم با پس‎زمینه ساده و غیر‎‌پیچیده که حواس بیننده را از از سوژه اصلی پرت نکند. حتی می‎توانید با زوم کردن روی قسمتی از سوژه و توجه به جزئیات یک قسمت از سوژه این کار را انجام دهید.

Composition-57dfc768b8b82__880

من در این عکس روی قطرات آب بر روی برگ داخل باغچه زوم کردم. خیلی سوژه ساده‎ای است ولی در عین حال به خاطر سادگی بسیار زیبا است. یک لنز ماکرو خوب خیلی برای گرفتن چنین عکس‎هایی می‎تواند کمک کننده باشد.

Composition-57dfc77ceb64a__880

در این عکس از درختی در سپیده‌دم صبح من از یک پس‎زمینه خیلی ساده و بدون شلوغی استفاده کرده‎ام تا توجه بیننده را به درخت جلب کنم. در این عکس از فضای خالی برای ایجاد حس سادگی و مینیمالیسم استفاده شده است. به علاوه از قانون یک‎سوم و خطوط هادی هم در این عکس بهره برده‎ام.

۱۲- ایزوله کردن سوژه
استفاده از عمق میدان کم یک روش بسیار موثر برای ایزوله کردن سوژه و بستن یک کادر ساده است. می‎توانید پس‎زمینه عکس را که ممکن است حواس بیننده را پرت کند تار کنید. این تکنیک روشی است که مخصوصاً در عکاسی پرتره از آن استفاده می‌شود. می‎توانید برای درک بیشتر مفاهیم دیافراگم، سرعت شاتر و ایزو آموزش دیگر من در این باره را مطالعه کنید.

Composition-57dfc7971f6d7__880

در این عکس از گربه‎ای که داخل جعبه قایم شده است من دیافراگم را روی f3.5 قرار داده‎ام که دیافراگم بازی محسوب می‎شود و باعث تار شدن پس‎زمینه می‎شود. این کار باعث جلب توجه بیشتر به گربه می‎شود زیرا که دیگر پس‎زمینه به خاطر تار شدن حواس پرت کن نیست. این تکنیک یک روش عالی برای ایجاد سادگی در تصویر است. عکس قطرات روی برگ را در تکنیک قبلی به خاطرتان می‎آورم که چگونه با تار کردن پس‌زمینه نظر بیننده را به قطرات آب جلب کرده‎ام.

۱۳- زاویه نگاه خود را تغییر دهید
اغلب عکس‎ها معمولاً از زاویه نگاه چشم انسان ثبت می‎شوند. مثلاً در مورد من به سختی به ۱۶۰ سانتی‌متر می‌رسد. تغییر زاویه نگاه به خیلی بالاتر از این سطح و یا خیلی پایین‌تر می‌تواند ترکیب‌بندی‌های خیلی جالب و اصیلی از یک سوژه‌ی عادی ایجاد کند. اغلب عکاسان حیات‌وحش را می‌بینم که به حالت دمر داخل گل و لای خوابیده‌اند تا بتوانند بهترین عکس را ثبت کنند.

Composition-57dfc7a759640__880

این عکس از شب‌هنگام پاریس از روی پشت بام برج مونپارناس در محله پانزدهم گرفته شده است. من هر موقع به شهر جدیدی سفر می‌کنم می‌گردم دنبال برج‌هایی که امکان بازدید از طبقات بالا در آنها فراهم باشد و بتوانم شهر را از بالا ببینم. رفتن به ارتفاع این شانس را به شما می‌دهد که بتوانید تصاویر بی‌نظیری از منظره شهر مخصوصاً در شب ثبت کنید.

Composition-57dfc7d41854c__880

در برخی مواقع پیدا کردن این زاویه نگاه مستلزم خیس شدن پاهایتان است. عکس بالا را من از داخل جریان آب رودخانه بالهورا در شهر کوچک لیمرک (ایرلند) گرفته‎ام. راستش مجبور شدم یک مدت صبر کنم تا باران بند بیاید و دوباره آفتاب بزند . ولی ارزش این را داشت تا بشینم و از زاویه پایین حرکت جریان آب روی سنگ‌ها را ثبت کنم. البته بعدش برای گرم شدن مجبور بودم چند لیوان چای پشت سر هم بخورم تا دوباره گرم بشوم.

۱۴- استفاده از نظریه رنگ
استفاده از رنگ ابزاری در ترکیب‎بندی است که اغلب نادیده گرفته می‌شود. نظریه رنگ‌ها چیزیست که اغلب طراحان گرافیک، طراحان مد و طراحان داخلی با آن آشنا هستند. طبق این نظریه ترکیب رنگ‌های خاصی در کنار هم خیلی خوب همدیگر را کامل می‌کنند و می‌توانند منظره جالب و چشمگیری ایجاد کنند.

Composition-57dfc8f4be9b8__880

یک نگاه به چرخه رنگ‌ها بیاندازید. می‌توانید ببینید که رنگ‌ها به شکل خاصی در بخش‌های مختلف چرخه رنگ قرار گرفته‌اند. رنگ‌هایی که در این چرخه روبروی هم قرار دارند رنگ‌های مکمل هم هستند. ما به عنوان عکاس می‌توانیم دنبال صحنه‌هایی باشیم که شامل رنگ‌های مکمل باشند تا بتوانیم یک ترکیب زیبا و جذاب را ثبت کنیم. تا حالا توجه کرده‌اید که چه تعداد از پوستر فیلم‌های معروف شامل ترکیب‌رنگ‌های آبی و زرد/ نارنجی هستند. این کار کاملاً عامدانه انجام می‌شود تا تبلیغشان چشمگیر‌تر به نظر آید.

Composition-57dfdfe961518__880

من در این عکس از خانه کاستوم (custom) دوبلین یک ترکیب زیبا از رنگ زرد و آبی استفاده کرده‌ام. ته‌رنگ زرد ساختمان تضاد زیبایی با آبی آسمان در ساعات شب ایجاد کرده است.

Composition-57dfdffc612b3__880

همین‌طور قرمز و آبی هم رنگ‌های مکمل هم هستند. مرکز خرید سبز استفن در دوبلین برای مراسم سال نو با لامپ‌های قرمز چراغانی شده بود. این یک منظره بسیار جالب در برابر آبی آسمان در ساعات اولیه شب ایجاد کرده بود. من عاشق عکاسی از مناظر شهری در ساعات آبی شب هستم. آبی آسمان در این ساعات شب پس‌زمینه خیلی مناسبی برای بافت معماری و نورهای شهر ایجاد می‌کند. رنگ سیاه شب در آخر شب خیلی برای این کار مناسب نیست چون تضاد بیش از اندازه‌ای با نور ‌چراغ‌های شهر ایجاد می‌کند.

۱۵- قانون فضا

Composition-57dfe036adfa5__880

قانون فضا مربوط به جهت و راستای نگاه یا حرکت سوژه در صحنه است. اگر تصویر یک خودرو در حال حرکت را می‌خواهید ثبت کنید باید فضای بیشتری در قسمت جلوی ماشین نسبت به فضای پشت آن باشد. این به این معناست که فضای کافی در کادر برای حرکت ماشین وجود دارد. نگاهی به این مثال از کشتی در این عکس بیاندازید. چون کشتی از چپ به راست کادر حرکت می‌کند پس خود کشتی در سمت چپ کادر قرار داده شده است. دقت کنید که چه قدر فضای بیشتری در جلوی کشتی نسبت به عقب آن وجود دارد. ما به طور ذهنی می‌توانیم تصور کنیم که چگونه قایق به سمت این فضای خالی در رودخانه حرکت می‌کند. انسان یک تمایل ذاتی ناخودآگاه دارد که ببیند هر چیز متحرکی به کجا و کدام سمت حرکت خواهد کرد. اگر کشتی در انتهای سمت راست کادر قرار داشت این تمایل نگاه ما را به بیرون از از کادر سوق می‌داد.

Composition-57dfe05039980__880

از این تکنیک در عکاسی از انسان‌ها نیز می‌توان استفاده کرد. قانون فضا می‌گوید که سمت نگاه سوژه باید به داخل کادر باشد نه به بیرون آن. نگاهی به گیتارزن در عکس بالا بیاندازید. کادر را به گونه‌ای بسته‌ام که او در سمت چپ کادر باشد و همچنین نگاهش به سمت راست کادر جایی مابین خودش و انتهای سمت راست کادر است. اگر برعکس به سمت چپ نگاه می‌کرد سمت نگاهش به بیرون کادر می‌بود و غریب به نظر می‌رسید. او با نگاهش به سمت راست تصویر باعث می‌شود نگاه ما به سمت راست تصویر جایی که زوج جوان در حال رقص هستند جلب شود.

۱۶- قانون چپ به راست

Composition-57dfe06c939c7__880

فرضیه‌ای وجود دارد که می‌گوید ما تصاویر را همانگونه می‌خوانیم که نوشته را می‌خوانیم مثلا در زبان انگلیسی از چپ به راست می‌خوانیم. به همین خاطر توصیه می شود هر حرکتی که در عکس به تصویر کشیده می‌شود از چپ به راست باشد. تا اینجای کار که همه چیز خوب است ولی این قانون فرض می‌کند که بیننده از کشور‌هایی است که متون را از چپ به راست می‌نویسند. در حالی که خیلی از زبان‌ها از راست به چپ نوشته می‌شوند. راستش را بخواهید من خیلی عکس فوق‌العاده از عکاسان دیده‌ام که حرکت از راست به چپ است.
یک بار در یک جشنواره، داور از من انتقاد کرد که چرا حرکت سوژه در تصویر از راست به چپ است و به من گفت که قانون چپ به راست را در عکس نقض کرده‌ام. من به او یادآوری کردم که عکس در کشور تونس ثبت شده است، جایی که مردم نوشته‌ها را از راست به چپ می‌خوانند. حالا بگذریم که در آن جشنواره برنده نشدم.
عکس بالا از قانون چپ به راست تبعیت می‌کند. شخصی که سگ خودش را برای گردش به باغ تویلری پاریس آورده است در حال حرکت از چپ به راست کادر است. قانون فضا هم در این عکس صادق است. می‌بینید که فضای بیشتری در جلوی شخص نسبت به پشت سر او وجود دارد و فضای کافی در جلو‌اش برای حرکت به آن سمت دارد. همچنین از قانون یک‌سوم و تکنیک کادر در کادر در این عکس بهره برده‌ام.

۱۷- تعادل اشیاء در صحنه
Composition-57dfe08b69f56__880اولین تکنیکی که در این آموزش به آن پرداختیم قانون یک‌سوم بود. به این معنی که ما اغلب سوژه اصلی را در راستای یکی از خطوط یک‌سوم قائم قرار می‌دهیم. بعضی مواقع این کار باعث ایجاد عدم تعادل در عکس می‌شود. و ممکن است یک حالت خالی بودن در سمت دیگر کادر ایجاد شود.
برای حل این مشکل می‌توانید یک سوژه کم‌اهمیت‌تر یا کوچک‌تر دوم در سمت دیگر کادر وارد کنید. این کار باعث متعادل شدن عکس خواهد شد بدون اینکه خیلی توجه بیننده را از سوژه اصلی منحرف کند.
نگاهی به عکس تیر چراغ برق مجلل روی پل الکساندر سوم در پاریس بیاندازید. تیر چراغ سمت چپ کادر را گرفته است. برج ایفل هم در سمت دیگر کادر با آن تعادل ایجاد کرده است.
شاید بگویید که این تکنیک خلاف گفته ما در تکنیک شماره ۱۰ تحت عنوان فضای منفی است و یا حتی با قانون ارقام فرد هم در تناقض است چون تعداد سوژه ها زوج می‌شود. ولی همانطور که در ابتدای آموزش هم گفتم هیچ قانون لایتغیری در ترکیب‌بندی عکس وجود ندارد و هر قانونی قابل نقض شدن است. بعضی از تکنیک‌هایی که در این آموزش می‌بینید مخالف هم هستند و اتفاقاً مشکلی هم از این بابت نیست. برخی تکنیک‌ها برای نوع خاصی از تصاویر صادق‌اند و برای بقیه نه. این به قضاوت و تجربه شما بستگی دارد.

Composition-57dfe0a0c0bc2__880

این عکس هم در ونیز گرفته شده است. تیر چراغ برق یک سمت کادر را تحت سیطره خود دارد. برج کلیسا هم در سمت دیگر کادر با آن تعادل ایجاد می‌کند. این کار یک اثر جانبی هم در ترکیب‌بندی دارد. برج کلیسا به وضوح خیلی بزرگتر از تیر چراغ برق است ولی در عکس چون فاصله‌اش زیاد است کوچکتر دیده می‌شود این هم کمک می‌کند یک حس عمق و نسبت اندازه در تصویر ایجاد شود.

۱۸- کنار هم چیدن

Composition-57dfe0abec0e6__880

کنار هم چیدن یک ابزار قوی ترکیب‌بندی در عکاسی است و به مواردی اطلاق می‌شود که دو یا چند المان در صحنه آورده شوند که با همدیگر کنتراست(تقابل) ایجاد کنند و یا مکمل هم باشند. و هر دو هم می‌تواند برای بیان داستان عکس خیلی موثر باشد.
نگاهی به این عکس که در پاریس گرفته شده است بیاندازید. پایین کادر بساط کتاب‌فروشی‌ها را می‌بینید که پر از خرت و پرت و پوستر‌های کتاب فروشان است که آویزان شده‌اند. کمی که بالاتر می‌رویم کلیسای عظیم قرون وسطایی نوتردام را می‌بینیم. این شاهکار معماری نماد نظم و ساختار است بر خلاف دکه‌های ساده و جذاب کتاب‌فروشی‌ها در پایین عکس. به نظر می‌رسد این دو در یک تضاد آشکار با هم هستند ولی در عین حال خیلی خوب در کنار هم قرار گرفته‌اند. هر دو قسمت یک جورهایی نشان‌دهنده هویت شهر پاریس به روشی هستند و یک داستان در مورد خصوصیات این شهر بیان می‌کنند.

Composition-57dfe0b7530e4__880

عکس بالایی هم در پاریس ثبت شده است. اما این بار در روستای بسیار دلربای حومه‌ای میساک در جنوب غرب. در این عکس وقتی سیتروئن CV2 جلوی یک کافه فرانسوی در پس‌زمینه قرار گرفته انگار که در خانه خودش است. این دو المان کاملا مکمل هم عمل می‌کنند. مرد داخل کافه که پشتش به ماست صاحب ماشین است. وقتی از او اجازه گرفتم که عکس ماشینش را بگیرم کمی تعجب کرد . از من پرسید عکس این قراضه را می‌خواهم چه کار. فکر کنم خودش هم متوجه نبود که با قرار دادن ماشینش جلوی آن کافه بخصوص چه صحنه فرانسوی اصیلی ایجاد کرده است.

۱۹- مثلث طلایی

Composition-57dfe0c80f484__880

حواستون با منه!؟ یه ذره دیگه صبر کنید دیگه تمام میشه! تکنیک مثلث طلایی تقریباً مثل همون قانون یک‌سوم است. فقط به جای تقسیم کادر با مستطیل‌ها، کادر را با یک خط مورب که از یک گوشه به گوشه دیگر کشیده می‌شود تقسیم می‌کنیم. سپس ۲ خط دیگر از دیگر گوشه ها به روی خط اول عمود می‌کنیم (همانند شکل) این کار باعث می‌شود کادرمون به چندین مثلث تقسیم شود و در ترکیب‌بندی عکس با این تکنیک حس حرکت به عکسمان اضافه می‌شود. مثل قانون یک‌سوم ما ازخطوط برای کمک به جایگیری بهتر المان‌ها در عکس بهره می‌بریم.
عکس فوق شامل خطوط بسیار قوی مورب مطابق با تکنیک مثلث طلایی است. رد نور حاصل از رفت و آمد خودرو‌ها به زیبایی با پیروی از خط مورب این تکنیک از گوشه بالای سمت راست کادر شروع و به گوشه پایین سمت راست کشیده شده است. قسمت بالای ساختمان در سمت چپ کادر هم به خط مورب کوچک نزدیک و مطابق است. خط کوتاه سمت راست در گوشه بالای ساختمان قطر اصلی را قطع می‌کند.

Composition-57dfe0d71a170__880

این عکس هم یک حالت نامحسوس‌تری از از قانون مثل طلایی را به تصویر می‌کشد. سرهای مجسمه‌ها یک خط ضمنی ایجاد کرده‌اند که ما را به سمت برج ایفل هدایت می‌کنند. خط مورب کوتاه قطر اصلی را در میانه برج قطع می‌کند. خط کوتاه سمت راست هم دقیقاً از بین دو مجسمه عبور می‌کند. قانون مثلث طلایی شاید یک روش پیچیده برای ترکیب بندی عکس به نظر بیاید ولی می‌تواند نتایج چشمگیری در برخی موارد حاصل کند.

۲۰- نسبت طلایی
نسبت طلایی چیست؟ خیلی ساده است. دو عدد در نسبت طلایی وجود دارد اگر نسبت مجموع این دوعدد به عدد بزرگتر برابر نسبت خود این دوعدد باشد نسبت طلایی است.
خب! چی شد حالا؟ گیج‌تر شدین؟
درسته که ترکیب‌بندی یک عکس با تکنیک نسبت طلایی در نگاه اول خیلی پیچیده به نظر می‌رسد ولی در عمل بسیار ساده است. یک جورهایی مثل حالت پیچیده‌تر قانون یک‌سوم است. به جای یک شبکه معمولی، کادر تصویر با یک سری مستطیل به شکل زیر تقسیم‌بندی می‌شود. به این شبکه، شبکه فی (ф) گفته می‌شود. از روی این می‌توانید یک مارپیچ حلزونی رسم کنید. نام این مارپیچ، مارپیچ فیبوناچی است. مستطیل‌ها به جایابی بهتر المان‌های داخل کادر کمک می‌کنند و خود مارپیچ هم یک هادی برای سیر جریان تصویر است. بیشتر شبیه یک خط هادی نامرئی است. این باور وجود دارد که روش ترکیب‌بندی مارپیچ طلایی برای ۲۴۰۰ سال وجود داشته است و توسط یونانیان قدیم ابداع شده است. در شاخه‌های مختلف به وفور از این تکنیک استفاده شده است، ازجمله در معماری برای ایجاد زیبا‌ترین ترکیب بصری استفاده می‌شده است. مخصوصاً در عصر رنسانس از این تکنیک به نحو احسن استفاده شده است.
خب! بگذارید یک چیزی را اعتراف کنم! من تا حالا هیچ وقت با برنامه قبلی با این تکنیک عکاسی نکرده‌ام. ولی وقتی به آرشیو عکس‌هام نگاه می‌کردم دیدم تعدادی عکس ناخواسته به این روش ثبت کرده‌ام.

Composition-57dfe18a8125a__880
این عکس در ونیز ثبت شده است. پل و پله‌ها در سمت چپ مستطیل بزرگ را اشغال کرده‌اند. مارپیچ فیبوناچی هم ما را از این‌جا به پایین کادر جایی که دو خانم نشسته‌اند هدایت می‌کند. ممکنه شانسی باشه ولی فکر کنم تاثیر خودش را گذاشته است.

Composition-57dfe19961d51__880

نسبت طلایی را می‌توان در جهات مختلف رسم کرد. در این عکس که در پراگ ثبت شده است مارپیچ مارو از میان پل به قلعه در آن کرانه رود می‌برد، یک خوش‌شانسی دیگر.
کاملاً مشهود است که نمی‌توان در هر بار عکاسی همه این تکنیک‌ها را در نظر داشت. مغز انسان نمی‌کشد. ولی یک تمرین خوب می‌تواند این باشد که در هر بار عکاسی سعی کنیم از یک یا دو تا از این تکنیک‌ها استفاده کنیم. یا مثلا می‌توانید یک جلسه عکاسی را به تکنیک کادر در کادر اختصاص دهید و فقط دنبال چنین موقعیت‌هایی باشد. بعد از یک مدت خواهید دید ملکه ذهن خواهند شد و بعد از آن بدون اینکه به آنها فکر کنید ازشان استفاده خواهید کرد. یا شاید هم مثل من بدون اینکه اصلا خود تکنیک رو بدونید به طور شانسی ازش استفاده خواهید کرد همون کاری که من با تکنیک نسبت طلایی انجام دادم.

لطفا نظر خودتون رو در مورد این مقاله در قسمت کامنت ها بفرمایید.

منبع: bocphotography



جلال سجودی

جلال در رشته مهندسی عمران تحصیل کرده و به زبان های انگلیسی و ترکی استانبولی مسلط است. به عکاسی و ترجمه علاقه دارد و در عکاسی ژانر های منظره و معماری را دوست دارد. از به اشتراک گذاشتن مطالب جدید با دیگران لذت می برد. ساخت تورهای مجازی سایت نیز کار اوست. برای تماس با جلال روی لینک های زیر کلیک کنید.


One thought on “۲۰ تکنیک ترکیب بندی که باعث بهتر شدن عکسهایتان می شود

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *